O texto “Resume xeneral de Folk-lore de Sandiás”, escrito por Urbano Santana e publicado na revista Nós. Boletín Mensual da Cultura Galega no ano 1931, recolle unha valiosa descrición da vida tradicional, costumes, crenzas e lendas do pobo de Sandiás.
O autor explica que emprega a fala propia da zona, xa que a lingua popular tamén forma parte do propio folclore. A súa achega constitúe un testemuño de grande interese para coñecer a identidade cultural de Sandiás a comezos do século XX.
Urbano Santana describe unha poboación robusta e diversa, sen un tipo físico único predominante. Tamén recolle nomes, apelidos e motes habituais da parroquia, moitos deles transmitidos de pais a fillos.
A vida diaria estaba profundamente ligada ao traballo do campo. A alimentación tradicional baseábase no caldo, o pan de centeo, as patacas, a bica de millo, o leite e a carne cando había dispoñibilidade.
As comidas e festas familiares tiñan especial importancia en momentos como o Entroido, a matanza, a malla ou o Nadal, nos que se preparaban alimentos como cachucha, filloas, lacón, rixós, arroz con leite, polbo ou roscón.
Sandiás aparece descrito como un pobo situado preto da antiga Lagoa de Antela, nunha contorna marcada pola chaira e polos montes que rodean o territorio.
No texto menciónanse lugares como Coalloso, Couso, O Telleiro, O Monte de Picos, San Benito de Uceira, O Castro, As Pegas ou Cardeita, así como a presenza da Veiga, espazo fundamental para a vida agraria e gandeira da parroquia.
A Veiga era aproveitada para o pastoreo de ovellas, vacas e bestas, e arredor do pobo predominaban as terras labradas, con cultivos de centeo, nabos, millo e, especialmente, patacas.
As casas tradicionais de Sandiás eran maioritariamente de pedra, con cubertas de tella. En lugares como Cardeita ou As Pegas tamén se mencionan palleiras de terróns cubertas con palla.
A vivenda rural estaba formada por espazos como a cociña, a corte, o cubil, o sobrado, a paneira e a despensa. A cociña era un dos lugares centrais da casa, arredor da lareira, onde se facía a vida diaria e se preparaban alimentos como a bica.
Queres ler máis sobre a historia?
Segundo a tradición recollida por Urbano Santana, no interior do Castelo do Castro existiría un pozo escuro que daría acceso a un salón cheo de ouro. Para desencantalo, había que levar un ovo dunha galiña negra e lanzalo contra a fronte dun xigante que gardaba o tesouro.
Tamén se conta que na Fonte do Mouro habitaba unha moura encantada sentada nunha cadeira de ouro, relacionada cun dos relatos máis singulares do folclore local.
Contacta co Concello para comunicar os teus comentarios, dúbidas ou suxerencias.