A Lagoa de Antela foi durante séculos un dos maiores humidais da Península Ibérica. Situada na chaira da Limia, a súa paisaxe estivo marcada pola relación entre a natureza e a actividade humana.
Este espazo formouse nunha ampla planicie sedimentaria, situada a uns 600 metros de altitude, rodeada por relevos montañosos e articulada polo río Limia e os seus afluentes.
A lagoa tiña dimensións variables segundo a época do ano, podendo acadar varios quilómetros de extensión e unha profundidade media de entre 0,5 e 2 metros.
A comarca da Alta Limia sitúase no sur de Galicia, na provincia de Ourense, nun espazo interior afastado da influencia directa do océano. Trátase dun territorio que combina unha forte transformación humana coa conservación de trazos naturais e históricos relevantes. A súa extensión aproximada é de 802 km² e abrangue varios concellos como Xinzo de Limia, Sandiás, Rairiz de Veiga ou Vilar de Santos, entre outros.
O territorio da Alta Limia está dominado por unha ampla chaira central de arredor de 30.000 hectáreas, resultado de procesos de recheo sedimentario ao longo do tempo. Esta depresión está rodeada por sistemas montañosos que actúan como un anfiteatro natural, entre os que destacan as serras de San Mamede, Queixa, Larouco e Pena. A altitude media sitúase arredor dos 600 metros.
O elemento vertebrador da comarca é o río Limia, que estrutura a drenaxe de toda a zona e organiza a paisaxe. Este río percorre a chaira e recolle as augas procedentes tanto das serras periféricas como da propia depresión, configurando un sistema fluvial que foi clave na formación de humidais históricos na comarca.
A Lagoa de Antela foi o principal humidal da Alta Limia e un dos máis importantes do suroeste de Europa antes da súa desecación no século XX. Ocupaba unha gran parte da chaira e presentaba unha superficie variable segundo as estacións, chegando a superar as 7.000 hectáreas en períodos de augas altas. Funcionaba como un lago pouco profundo no inverno e fragmentábase en charcas no verán.
A lagoa alimentábase das precipitacións, dos pequenos regatos procedentes das montañas e das achegas subterráneas. O seu desaugamento realizábase a través do río Antela, afluente do río Limia. Esta dinámica provocaba grandes variacións estacionais que condicionaban tanto o ecosistema como o uso humano do territorio.
O complexo húmido da Limia estaba formado por unha gran diversidade de hábitats: augas permanentes e estacionais, veigas asolagables, carrizais, bosques de ribeira e zonas agrícolas tradicionais. Esta variedade ecolóxica favoreceu unha elevada biodiversidade, con presenza de anfibios, mamíferos e numerosas especies de aves acuáticas e migratorias.
A paisaxe da Alta Limia sufriu unha profunda transformación a partir dos procesos de desecación da Lagoa de Antela, especialmente intensificados no século XX. Estas intervencións permitiron a conversión do humidal nunha gran superficie agrícola, modificando radicalmente o equilibrio natural do territorio e reducindo a extensión dos ecosistemas húmidos.
Na actualidade, a Alta Limia é unha paisaxe agraria intensamente humanizada, na que predomina a actividade agrícola e gandeira. A pesar disto, consérvanse áreas húmidas residuais e espazos de interese ecolóxico nos que se desenvolven proxectos de restauración ambiental e conservación da biodiversidade, mantendo parte do valor natural histórico da comarca.
Queres ler máis sobre a historia?
FONTES DE CONSULTA
Contacta co Concello para comunicar os teus comentarios, dúbidas ou suxerencias.
