O Centro de Interpretación da Lagoa, en Sandiás (Ourense), acolleu hai uns días unha xornada dedicada á Lagoa de Antela, desecada a finais dos anos 50, baixo o título “Redescubrir Antela: a memoria e o futuro do gran humidal galego”. Organizada por SÉ/BirdLife, o evento contou coa colaboración esencial do Concello de Sandiás.
Reunidos en Sandiás (Ourense), participaron na xornada “Redescubrir Antela: a memoria e o futuro do gran humidal galego”, organizada por SÉ/BirdLife coa colaboración do Concello de Sandiás. Especialistas, administracións locais, veciñas e veciños piden un futuro san e digno para este humidal esquecido, compatible co desenvolvemento local e a conservación da biodiversidade.
O Plan Estratéxico de Humidais 2030, aprobado en 2022 polo Miteco establece, entre os seus obxectivos prioritarios, a restauración de polo menos 500 hectáreas da lagoa antes de 2030. Nesta xornada participativa, entidades científicas e conservacionistas, administracións e comunidades veciñais valoraron e debateron as posibilidades de restauración deste espazo e as súas distintas implicacións a nivel administrativo, ambiental, socioeconómico e cultural. Tamén destacaron a importancia da biodiversidade deste gran humidal, con numerosas especies silvestres, algunas catalogadas en perigo de extinción.
Conclusións do encontro:
1.É necesario restaurar, na maior medida posible, a superficie orixinal da lagoa, recuperando as súas funcións ecolóxicas esenciais.
2.Este proceso debe desenvolverse de forma coordinada e participativa, implicando ás administracións en todos os seus niveis, á cidadanía e ás entidades científicas e conservacionistas.
3.Debe cumprirse de forma estrita a lexislación ambiental vixente no que concierne á Lei de Restauración da Natureza que ten como obxectivo a restauración do 20 % dos ecosistemas terrestres para 2030 e o 100 % para o 2050, polo que se insta á implementación efectiva do Plan Estratéxico de Humidais 2030, aprobado en 2022
4.Devandito plan –responsabilidade do Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico– establece, entre os seus obxectivos prioritarios, o compromiso de restaurar polo menos 500 hectáreas da Lagoa de Antela antes do ano 2030, o que constitúe un marco de referencia fundamental para orientar as actuacións futuras e que permitiría avanzar tamén no obxectivo da Lei de restauración da natureza.
5.É lamentable o atraso do Miteco na consecución deste compromiso. Hai que avanzar rápido para lograr un fito importante: a restauración dun dos grandes humidais deste país e desafortunadamente caído no esquecemento.
Folla de roteiro
Especialistas da Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN), a Sociedade Galega de Ornitoloxía (SGO) e a Asociación Galega de Custodia do Territorio (AGCT), xunto con técnicos de SÉ/BirdLife, abordaron os principais condicionantes técnicos, ecolóxicos e socioeconómicos asociados a unha restauración do humidal, co fin de elaborar un documento que SÉ/BirdLife remitirá ás administracións competentes. Este texto servirá como instrumento de referencia para o apoio na toma de decisións en materia de planificación territorial e xestión ambiental, subliñando a relevancia de promover a recuperación da Lagoa de Antela, desecada na segunda metade do século XX.
Tamén houbo profesionais vinculados á agricultura ecolóxica, a gandería extensiva e o turismo de natureza, cuxa experiencia resulta fundamental para avanzar na compatibilidade entre conservación e desenvolvemento local.
Do mesmo xeito, hai que destacar a presenza das administracións públicas, como o Concello de Sandiás e a Xunta de Galicia —a través da Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático—, que recolleu as propostas e solucións expostas durante a xornada. O evento cumpriu cos obxectivos inicialmente expostos de reconectar ás persoas co humidal, recuperar a memoria colectiva, analizar a súa situación actual e definir unha folla de roteiro para que a súa recuperación ecolóxica, social e cultural sexa unha realidade no medio prazo.
Saída de campo demostrativa
A xornada incluíu unha saída de campo con carácter demostrativo para coñecer exemplos de parcelas en fase de restauración impulsadas pola Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN) e o CSIC, nos que se mostra que é posible a compatibilidade entre recuperación ecolóxica e actividades produtivas como a gandería extensiva ou a agricultura tradicional. Tamén se visitaron algunhas charcas naturalizadas orixinadas das antigas explotacións de áridos de Sandiás, así como os terreos actualmente dedicados a uso agrícola intensivo que, históricamente estes últimos, formaron parte do vaso lagunar. A elevada participación e o compromiso dos asistentes puxeron de manifesto o interese en converter a comarca da Limia nun referente en restauración de humidais. O propósito é transcender a visión histórica de Antela como “lagoa perdida” e proxectala como un humidal emerxente, capaz de recuperar funcións ecolóxicas clave e achegar resiliencia territorial no contexto do cambio global. En definitiva, que a Lagoa de Antela pase de ser unha lagoa esquecida a unha lagoa de FUTURO.
A Lagoa de Antela
O pasado 2 de febreiro, na celebración do Día dos Humidais en neste mesmo espazo, SÉ/BirdLife presentou o informe Humidais #ante un futuro incerto. Análise sobre o estado de conservación das zonas húmidas en España.A Lagoa de AntelaLos antigos límites da Lagoa de Antela atópanse dentro da área importante para a Conservación das Aves e a Biodiversidade (ÍA) 008 “A Limia”, da que unha pequeña parte foi protexida e declarada como Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA): A Limia (ES0000146). Está zona protexida e a lagoa están situada na homónima comarca ourensá e foi no seu momento uno dos humidais maiores e máis importantes da península ibérica, pois nos períodos de augas altas, convertíase nun auténtico lago que chegaba a ter 7 quilómetros de longo e 6 de ancho. Pola contra, durante o verán o descenso do nivel da auga orixinaba unasbubdivisión en charcas e xunqueiras que lle conferían un aspecto cenagoso. Presentaba unha extensión media de 3.600 hectáreas das cales unhas 1.200 permanecían cubertas de auga de maneira permanente, ofrecendo un hábitat único para diversas especies de flora e fauna. O seu ecosistema, sustentaba unha rica biodiversidade e actuaba como un potente sumidoiro natural de carbono. Esta importancia ambiental fundamentábase na gran cantidade de hábitats que converxían nela. Dentro do espazo lagunero distinguíanse a área cuberta por augas superficiais e permanentes e a área de augas estacionais colonizada por formacións vexetais subacuáticas, como os juncares e os carrizales con profundidades que oscilaban entre os 0,5 m e os 2 m (alcanzando 3 m nalgunhas zonas). Ambas as zonas daban acubillo a un gran número de especies de mamíferos e anfibios, pero sobre todo constituían o lugar de nidificación e invernada de numerosas aves acuáticas como zancudas e anátidas.
———
Fonte: Nota de prensa oficial de de SEOBirLife
